17 november 2025

Wie bij UVS het clubhuis binnenloopt, ziet links een klein bordje: AZ Partnervereniging. Al bijna twee jaar werkt UVS nauw samen met AZ, waarbij kennisdeling centraal staat. Zo reisden we eind vorig seizoen met een bus vol trainers en teamleiders naar het AFAS Trainingscomplex om trainingen van de O11 en O12 te bekijken. Ook neemt UVS deel aan de scholingsmomenten die AZ voor al haar partnerverenigingen organiseert.

Op maandag 10 november 2025 stond een nieuw scholingsmoment op het programma, met als thema het ontwikkelen en trainen van spelintelligentie. De opkomst was indrukwekkend: maar liefst 120 trainers, HJO’s en beleidsmakers van vooral Noord-Hollandse clubs. Vanuit UVS waren Said Ait El Houssi, Khalid Mayaad, Rick Sjaardema en Jaap van der Marel aanwezig.

Demonstratietraining O17: intensiteit en doortrainen zonder stilstand

Na een korte introductie werden alle deelnemers meegenomen naar de demonstratietraining van AZ O17, onder leiding van trainer Sander Veraart en zijn staf. Wat direct opvalt bij AZ: de intensiteit ligt altijd hoog. Dat komt niet alleen door het niveau van de spelers, maar vooral door de manier waarop de training is ingericht.

Gaat een bal uit? Dan ligt er binnen één seconde een nieuwe klaar om ingespeeld te worden. Assistent-trainers zorgen dat iedere vorm continu kan doorgaan. Geen wachtrijen, geen stilstand: de spelers zijn voortdurend bezig en blijven daardoor scherp en betrokken.

Inzichtelijke vaardigheden: slimmer leren voetballen

Het thema van de avond draaide om inzichtelijk voetballen. Denk aan:

positioneren
patronen herkennen
scannen en anticiperen
voorspellen
creatieve oplossingen vinden

Intelligente voetballers zijn doelgericht, bedenken oplossingen en helpen hun team verder. Dat begint bij het versterken van hun technische basis. Bij AZ krijgen de jongste lichtingen veel aandacht voor techniek, maar ook in de O17 wordt dit onderhouden met korte, intensieve oefeningen in kleine ruimtes.

Hoe beter je techniek is, hoe makkelijker je tijdens het dribbelen of passen om je heen kunt kijken. En juist kijken is essentieel om betere beslissingen te nemen.

De formule: Aantallen + Regels + Ruimte + Tijd

Om spelers slimmer te leren voetballen, gebruikt AZ een soort formule waarin vier elementen samenkomen:

1. Aantallen

Door te spelen met over- of ondertallen maak je een oefening ‘wedstrijdecht’. AZ wisselt veel met neutrale spelers die bij de partij in balbezit spelen:

6v6 + 5 neutrale spelers
4v3 + 2 keepers (schakelspel)
5v5 + 5 neutrale spelers + 2 keepers
6v6 + 2 neutrale spelers + 2 keepers

In al deze vormen worden spelers gedwongen om te kijken, te herkennen en te anticiperen.

Voorbeeld van een 6v6 oefening met 5 neutrale spelers

2. Regels

Regels maken het spel uitdagend én doelgericht. Trainers bepalen waarop gescoord kan worden:

10 keer overspelen in verschillende zones
een steekpass achter de laatste linie
een succesvolle dribbel door het midden

Door tussendoor nieuwe regels toe te voegen, blijven spelers alert. Soms wordt spelers gevraagd zelf hun punten te claimen, waardoor ze bewuster worden van gewenst gedrag.

Voorbeeld van een oefening waarbij je punten kunt verdienen na het verplaatsen van de bal achter de verdedigende linie

3. Ruimte

Door ruimte slim te organiseren, kun je bepaald gedrag stimuleren. Enkele voorbeelden die we zagen:

verdedigers mogen pas een bepaalde ruimte betreden zodra de aanvallende partij de bal achter een vooraf bepaalde lijn speelt
zijkanten worden ‘weggeknipt’ om het spel door het midden te bevorderen
vakken en zones leveren punten op wanneer de bal er via een goede actie wordt ingebracht
rijen pylonen creëren obstakels die keuzes beïnvloeden

Spelers leren hierdoor de bal te verplaatsen naar kansrijke ruimtes.

Voorbeeld van het gebruik van zones en obstakels

4. Tijd

Een tijdslimiet dwingt spelers sneller te kijken, te handelen en beslissingen te nemen.

Een trainer die ruimte laat om te leren

Wat verder opvalt: er wordt relatief weinig gecoacht. Niet omdat de spelers al alles kunnen, maar omdat AZ bewust geen ‘robotvoetballers’ wil opleiden. Spelers moeten zelf leren nadenken, initiatief tonen en oplossingen zoeken. Tijdens de intensieve trainingsvormen is dat bovendien de meest effectieve aanpak. Wel wordt tussendoor kort gevraagd wat spelers zagen of welke oplossingen ze zelf zouden kiezen.

Positieve risico’s — zoals een steekpass door het centrum of een dribbel tussen twee verdedigers — worden beloond met extra punten. Zo creëer je spelers die durven én kunnen.

Inspiratie via beelden

Na afloop werden in de kantine wedstrijdbeelden getoond uit verschillende competities. Acties die blijven hangen en trainers helpen om later in de week anders naar een interland of competitiewedstrijd te kijken.

Trainers kregen de tip om ook amateurspelers te inspireren via beelden. Veel jeugdspelers hebben een telefoon en zitten in een teamapp. Door vooraf video’s te delen die passen bij het thema van je training, komen spelers gerichter naar het veld. Beelden zeggen vaak meer dan woorden.

Tot slot

We hopen dat jullie deze inzichten meenemen in jullie trainingen. Ook in de onderbouw kun je uitstekend werken met aantallen + regels + ruimte + tijd.

Jaap van der Marel
Technisch beleidscoördinator Jeugdopleiding
UVS Leiden